قم تنها شهرستان استان قم محسوب و در فاصله ی 130 کیلو متری غرب تهران واقع شده است . به دلیل محوریت آموزه های مذهبی و تاثیر گذاری بر تحولات سياسی ، علی الخصوص طی 100 سال اخیر ، قم را پايتخت معنوی کشور می نامند

مرقد :

مرقد شريف حضرت فاطمه معصومه (س) (در ميان بقعه مبارکه ) با بلندي 20/1 و طول و عرض95/2 در 20/1 متر قرار گرفته و با کاشي هاي نفيس و زيباي زرفام (آغاز قرن هفتم ) پوشيده شده است . گرداگرد مرقد منور , ديواري به بلندي دو متر و طول و عرض تقريبي (80/4 , در , 40/4 ) قرار دارد که در سال 950 بنا گرديد و با کاشي معرق آراسته شد . که اکنون اين ديوار با ضريح مشبک از جنس نقره پوشيده شده است.

سير تاريخي مرقد پاک آن حضرت از اين قرار است : در سال 605 هجرى «امير مظفر احمد بن اسماعيل» بزرگ خاندان آل مظفر، بزرگ ترين استاد كاشى ساز آن زمان «محمد بن ابى طاهر كاشى قمى» را به كار ساخت و پرداخت كاشى هاى متنوع مرقد واداشت. او به مدت هشت سال به اين كار مشغول بود تا سرانجام در سال 613 كاشى هاى مرقد آماده و كار گذاشته شد. و اخيراً در سال 1377 شمسى مرقد مطهر به شكل جديد كه آميخته اى از كاشى و سنگ است تجديد بنا شد و همچنين ديواره هاى داخلى با سنگ مرمر سبز آراسته گرديد.

ضریح :

در سال 965 هجرى شاه طهماسب صفوى، در چهار طرف مرقد ضريحى آجرى آراسته به كاشيهاى هفت رنگ و كتيبه هاى معرق بنا نمود و در اطراف آن منافذى باز بود تا هم مرقد ديده شود و هم زائران نذورات خود را داخل ضريح بريزند.

در سال 1230 هجرى قمرى فتحعلى شاه همان ضريح را نقره پوش كرد كه اين ضريح به مرور زمان فرسوده شد و در سال 1280 ضريحى كه از نقره ضريح سابق و نقره هاى موجود در خزانه ساخته شده بود به جاى آن نصب گرديد.

اين ضريح چندين مرتبه تجديد بنا و اصلاح شد و سال هاى متمادى روى مرقد حضرت باقى بود تا اين كه در سال 1368 هجرى شمسى به دستور توليت آن زمان شكل ضريح را تغيير دادند و ضريحى را با ظرايف و شاهكارهاى هنرى ويژه اى به جاى آن نصب نمودند كه آن ضريح همچنان برفراز تربت نورانى حضرت برقرار است و در اسفند ماه 1380 شمسى اصلاحات و تعميرات جديد صورت گرفت. تمام قسمت هاى نقره اى ضريح از نقره 92 در صد با بهترين نوع از نقره 100 در صد خالص خريدارى شده از بانك مركزى جمهورى اسلامى ايران و چوب هاى زير آن اعم از ستون و پايه و ... به دست استادكاران اصفهانى ساخته و قلم زنى شد و كارشناسان آستانه مقدسه (قسمت نقره اى ) آن را تعويض كردند و ضريح سابق كه فرسوده شد به خزانه حضرت تحويل داده شد .

گنبد :

اولين گنبدى كه «پس از سايبان حصيرى موسى بن خزرج» برفراز تربت پاك فاطمه معصومه (س) بنا شد، قبه اى برجى شكل بود كه به همت حضرت زينب دختر امام جواد (ع) از مصالح آجر و سنگ و گچ در اواسط قرن سوم هجرى ساخته شد.

به مرور زمان و پس از دفن بعضى از بانوان علوى در جوار فاطمه معصومه (س) دو گنبد ديگر در كنار گنبد اول ساخته شد.

اين سه گنبد تا سال 447 هجرى ى برقرار بودند تا اين كه در همان سال «مير ابوالفضل عراقى» (وزير طغرل كبير) به تشويق شيخ طوسى (ره) به جاى آن سه گنبد، گنبد مرتفعى ، آراسته به نقشهاى رنگ آميزى و تزيينات آجرى و كاشى بدون ايوان و حجره بنا نهاد، كه تمام قبور سادات وآن بانوان را فرا مى گرفت.

در سال 925 هجرى قمرى همين گنبد به همت «شاه بيگى بيگم» همسر شاه اسماعيل تجديدبنا و سطح خارجى گنبد با كاشى هاى معرق آراسته گرديد. ضمناً ايوان رفيع با دو مناره در صحن عتيق ساخته شد.

نهايتاً در سال 1218 هجرى همزمان با سلطنت فتحعلي شاه قاجار گنبد مطهر با خشت هايى طلايى تزيين شد كه تا سال 1379 شمسى باقى ماند.

نام شريف آن بزرگوار فاطمه و مشهورترين لقب آن حضرت، «معصومه» است. پدر بزرگوارش امام هفتم شيعيان حضرت موسى بن جعفر (ع) و مادر مكرمه اش حضرت نجمه خاتون (س) است . آن بانو مادر امام هشتم نيز هست . لذا حضرت معصومه (س) با حضرت رضا (ع) از يك مادر هستند.

ولادت آن حضرت در روز اول ذيقعده سال ١٧٣ هجرى قمرى در مدينه منوره واقع شده است. ديرى نپاييد كه در همان سنين كودكى مواجه با مصيبت شهادت پدر گرامى خود در حبس هارون در شهر بغداد شد. لذا از آن پس تحت مراقبت و تربيت برادر بزرگوارش حضرت على بن موسى الرضا (ع) قرارگرفت.

در سال ٢٠٠ هجرى قمرى در پى اصرار و تهديد مأمون عباسى سفر تبعيد گونه حضرت رضا (ع) به مرو انجام شد و آن حضرت بدون اين كه كسى از بستگان و اهل بيت خود را همراه ببرند راهى خراسان شدند.

يك سال بعد از هجرت برادر، حضرت معصومه (س) به شوق ديدار برادر و اداي رسالت زينبي و پيام ولايت به همراه عدهاى از برادران و برادرزادگان به طرف خراسان حركت كرد و در هر شهر و محلى مورد استقبال مردم واقع می شد. اين جا بود كه آن حضرت نيز همچون عمه بزرگوارشان حضرت زينب(س) پيام مظلوميت و غربت برادر گراميشان را به مردم مؤمن و مسلمان مىرساندند و مخالفت خود و اهلبيت (ع) را با حكومت حيله گر بنى عباس اظهار می كرد. بدين جهت تا كاروان حضرت به شهر ساوه رسيد عدهاى از مخالفان اهلبيت كه از پشتيبانى مأموران حكومت برخوردار بودند،سر راه را گرفتند و با همراهان حضرت وارد جنگ شدند، در نتيجه تقريباً همه مردان كاروان به شهادت رسيدند، حتى بنابر نقلى حضرت(س) معصومه را نيز مسموم كردند.

به هر حال ، يا بر اثر اندوه و غم زياد از اين ماتم و يا بر اثر مسموميت از زهر جفا، حضرت فاطمه معصومه (س)بيمار شدند و چون ديگر امكان ادامه راه به طرف خراسان نبود قصد شهر قم را نمود. پرسيد: از اين شهر«ساوه» تا «قم» چند فرسنگ است؟ آن چه بود جواب دادند، فرمود: مرا به شهر قم ببريد، زيرا از پدرم شنيدم كه مىفرمود: شهر قم مركز شيعيان ما است. بزرگان شهر قم وقتى از اين خبر مسرت بخش مطلع شدند به استقبال آن حضرت شتافتند; و در حالى كه «موسى بن خزرج» بزرگ خاندان «اشعرى» زمام ناقه آن حضرت را به دوش مىكشيد و عده فراوانى از مردم پياده و سواره گرداگرد كجاوه حضرت در حركت بودند، حدوداً در روز ٢٣ ربيع الاول سال ٢٠١ هجرى قمرى حضرت وارد شهر مقدس قم شدند. سپس در محلى كه امروز «ميدان مير» ناميده می شود شتر آن حضرت در جلو در منزل «موسى بن خزرج» زانو زد و افتخار ميزبانى حضرت نصيب او شد.

آن بزرگوار به مدت ١٧ روز در اين شهر زندگى كرد و در اين مدت مشغول عبادت و راز و نياز با پروردگار متعال بود.

محل عبادت آن حضرت در مدرسه ستيه به نام «بيت النور» هم اكنون محل زيارت ارادتمندان آن حضرت است.

سرانجام در روز دهم ربيع الثانى و «بنا بر قولى دوازدهم ربع الثانى» سال ٢٠١ هجرى پيش از آن كه ديدگان مباركش به ديدار برادر روشن شود، در ديار غربت و با اندوه فراوان ديده از جهان فروبست و شيعيان را در ماتم خود به سوگ نشاند .مردم قم با تجليل فراوان پيكر پاكش را به سوى محل فعلى كه در آن روز بيرون شهر و به نام «باغ بابلان» معروف بود تشييع نمودند. همين كه قبر مهيا شد دراين كه چه كسى بدن مطهر آن حضرت را داخل قبر قرار دهد دچار مشكل شدند، كه ناگاه دو تن سواره كه نقاب به صورت داشتند از جانب قبله پيدا شدند و به سرعت نزديك آمدند و پس از خواندن نماز يكى از آن دو وارد قبر شد و ديگرى جسد پاك و مطهر آن حضرت را برداشت و به دست او داد تا در دل خاك نهان سازد.

آن دو نفر پس از پايان مراسم بدون آن كه با كسى سخن بگويند بر اسبهاى خود سوار و از محل دور شدند.

بنا به گفته بعضي از علما به نظر مىرسد كه آن دو بزرگوار، دو حجت پروردگار: حضرت رضا (ع) و امام جواد (ع) باشند چرا كه معمولاً مراسم دفن بزرگان دين با حضور اوليا الهي انجام شده است.

شهر قم بدليل زائر پذيری از امکانات و تسهيلات حمل و نقل ، اسکان خوبی برخوردار می باشد.

گرم و خشک در تابستان - سرد و خشک در زمستان

استان قم ، شهرستان قم ، خیابان آستانه

در مرکز استان قرار دارد.