غار کتله خور در 155 کيلومتري جنوب زنجان و 173 کيلومتري شمال همدان، در نزديکي شهر کوچک گرماب واقع شده است. مسير متداول، براي بازديد از اين جاذبه طبيعي جاده زنجان به خدابنده (قيدار) در امتداد زرين آباد به گرماب مي باشد. غار کتله خور، غاري است آهکي که در برخي نقاط آن گل رس و خاکهاي حاوي اکسيد آهن قابل مشاهده است. اين غار از نظر سني تقريبا همسن غار عليصدر همدان است، البته اين دو غار از دو جهت با هم تفاوت دارند. يکي اينکه غار عليصدر همدان غاري است کاملا آبي اما غار کتله خور زنجان غاري است تقريبا خشکي. دوم اينکه آهکهاي غار کتله خور نسبت به آهکهاي غار عليصدر بسيار خالص تر است که اين خود عاملي است جهت زيباتر شدن غار، چراکه خالص بودن آهکها موجب شفافيت آنها و در نتيجه عبور نور از قنديل ها مي شود. يک نکته جالب توجه در رابطه با غار کتله خور اين است که شواهد و بررسي هاي انجام شده مؤيد اين موضوع است که اين غار در نهايت به غار عليصدر در همدان متصل مي شود. همچنين يکي ديگر از عجايب و زيبايي هاي اين غار تعدد طبقات آن است که اين گونه غارها در جهان بسيار کم نظير هستند. يکي از بزرگترين و مهمترين بناي دوره اسلامي ايلخاني ايران گنبد سلطانيه است که در 30 کيلومتري زنجان در ميان بافت قديم شهر سلطانيه واقع است. سرتاسر داخل اين گنبد پوشيده از کتيبه هاي مختلفي است که با رنگ روي گچ ترسيم شده است. در سالهاي مختلف بعد از سال 1350 قسمتهايي از گچ روي ديوار توسط کارشناسان ايتاليايي از جاي خود برداشته شد و پس از برداشتن گچ، متوجه شدند که زير گچ تزئينات آجري زيبايي وجود دارد. در سراسر گنبد آيات قرآن و احاديث پيامبر ( ص ) و کلمات قصار حضرت علي ( ع ) ديده مي شود اما در طبقه دوم ايوان جنوب غربي براي اولين بار برخورد مي کنيم با يک دايره ايکه داخل آن با خط کوفي نوشته شده " اللهم اشفنا بشفائک و داونا بداوئک " که معني آن ( خداوندا ما را به شفاي خود شفا ده و به دواي خود ما را مداوا فرما) که بدون شک در ارتباط با مريض بودن اولجايتو است و در همان ايوان براي اولين بار با آيه اي در ارتباط با مرگ روبرو مي شويم که با رنگ قرمز آيه" کل من عليها فان " چندين بار تکرار شده است. وجود اين آيه بدون شک نشانه در گذشت سلطان اولجايتو بوده است و مي توان گفت که تا اين قسمت ايجاد تزئينات روي گچ در زمان اولجايتو بوده است و ادامه کار مربوط به زمان ابو سعيد بهادر خان مي باشد. تاريخچه شهر زنجان تاريخ بناي شهر زنجان را با سلطنت اردشير بابکان دانسته اند و در آن زمان، آن را شهين، يعني منسوب به شاه مي ناميده اند. اين نام طي قرون و اعصار به زنگان و سپس به زنجان تبديل شده است. در قرون چهارم و پنجم هجري قمري، زنجان به علت داشتن چراگاههاي وسيع، مورد توجه قبيله هاي ترک نژاد قرار گرفت و قبيله هاي گوناگون ترک در زنجان و نواحي مختلف آن، به ويژه در چمن سلطانيه، مسکن گزيدند.درحمله مغول، شهر زنجان و آبادي هاي اطراف آن آسيب فراوان ديد. سپس ايلخانان مغول به اين شهر توجه فراوان نشان دادند، مخصوصاً سلطان محمد خدابنده در توسعه اين ناحيه کوشيد. اين شهر در سده هاي بعد نيز شاهد حوادث و رويدادهاي اجتماعي، سياسي و مذهبي نظير شورش علي محمد باب، مبارزات ملوک الطوايفي، نهضت مشروطيت، تاخت و تاز فئودالها، درگيري دموکرات هاي آذربايجان و .... بوده است. مراکز تاريخي و باستاني عمارت ذوالفقاري : مجموعه تاريخي عمارت ذوالفقاري، در مرکز بافت قديمي شهر زنجان واقع شده است. اين مجموعه شامل ساختمان هاي اندروني و بيروني است و پيش از احداث خيابان ذوالفقاري از طريق شبکه ارتباطي, طبقه همکف و زيرزمين آن به همديگر راه داشت. اين عمارت که از بناهاي تاريخي و با ارزش شهر زنجان است، به سبک بناهاي اواخر دوران قاجار ساخته شده است . بناي تاريخي رختشوي خانه زنجان : اين بنا در مرکز بافت تاريخي شهر و درمحلي معروف به باباجامال چوقوري ( گودال باباجمال ) ساخته شده است و از طريق کوچه فرهنگ به خيابان سعدي زنجان که به فاصله يکصدمتر، و از سمت غربي آن مي گذردراه دارد درحال حاضر، اين اثر منحصر به فرد تاريخي به موزه باستان شناسي و مردم شناسي تبديل شده است و هر روز مورد بازديد مراجعه کنندگان قرار مي گيرد. دراين محل، لياس هاي محلي و سنتي مردم مناطق مختلف ايران، هنرهاي دستي و سنتي استان شامل چاروق، مليله دوزي، معرق، ساخته هاي چوبي، فرش گليم، چاقو، نمونه هايي از توليدات کارگاه هاي کاشي سنتي، آجر وسفال سلطانيه، اشياي تاريخي و يافته هاي باستاني و ميراث فرهنگي استان به معرض تماشاي عموم گذاشته شده است. حصار شهر زنجان : قلعه زنجان از آثار دوران سلجوقي است که در فتنه مغول قسمت اعظم آن تخريب شد. اين حصار در دوره صفوي مجدداً منطبق بر مسير ديوار قبلي بازسازي شده است. اندازه دور قلعه 4500 متر مي باشد. غرض حصار درپي آن، 250 سانتي متر و ارتفاع آن 8 متر بوده است. اين حصار با خشت هايي به ابعاد 10×50×50 سانتي متر و ماده گل ساخته شده است. قلعه زنجان از طريق 6 دروازه ورودي با روستاهاي حوزه نفوذ زنجان و شهرهاي هم جوار آن مرتبط بوده است. قلعه شميران : درناحيه طارم علياي زنجان واقع مي باشد و قدمت آن به دوره پيش از اسلام برمي گردد. قلعه سانسير ( گور قلعه ) : در قسمت طارم علياي زنجان واقع شده و به دوره ساساني و اسلامي تعلق دارد. حمام قديمي قيصريه : اين حمام در بازار قيصريه زنجان قرار دارد و در دوره قاجاريه ساخته شده است. حمام قديمي حاجي داداش : درشهر زنجان و دربازار ميوه فروشها قرار دارد و در دوره قاجاريه ساخته شده است. پل مير بهاء الدين : اين پل برروي رودخانه زنجان رود در دوره قاجاريه ساخته شده است. جاذبه طبيعي رودخانه قزل اوزن : اين رود يکي از مهم ترين رودخانه هاي ايران و شهرستان زنجان است، از کوههاي استان کردستان سرچشمه مي گيرد و از راه قشلاقات افشار در حومه خدابنده , وارد محدوده استان زنجان مي شود. کناره هاي اين رودخانه يکي از تفرجگاههاي مهم استان محسوب مي شود. هم جواري اين رودخانه با جاده اصلي تهران تبريز، زمينه استفاده تفرجگاهي آن را افزايش داده است. و کناره هاي آن، به طور پراکنده، مورد بهره برداري تفريحي قرار مي گيرند. زنجان رود : اين رودخانه که در زنجان به رود چاي نيز معروف است، از چمن سلطانيه و کوه هاي آق داغ سرچشمه مي گيرد و پس از گذشتن از بخش حومه زنجان و اراضي چايپاره، همراه رودخانه هاي محلي کوچک، در نزديکي رجين به قزل اوزن مي پيوندد. چشمه معدني وننق زنجان : اين چشمه در حدود 21 کيلومتري جاده زنجان ـ ميانه و در دهکده وننق واقع شده است و راه آن ازميان کشتزارها و تپه هاي متعدد مي گذرد. چشمه بر بالاي تپه اي که 200 متر ارتفاع دارد، قرار گرفته است. چشمه دو مظهر دارد: مظهر اول حوضچه اي کم عمق با طول دو متر و عرض يک متر و آبدهي 7 ليتر در دقيقه، مظهر دوم يک حوضچه مربع شکل درابعاد 5/2 × 5/2 متر است و عمق آن در حدود يک متر است. آبدهي مظهر دوم حدود 10 ليتر در دقيقه است. بررسي هاي به عمل آمده از آب دو چشمه نشان مي دهد که آب اين چشمه، در رديف آب هاي معدني سولفاته کلسيک گرم است. غار خرمنه سر : غار خرمنه سر، در روستاي شاه نشين و در بلنداي کوه خرمنه سر واقع شده است. در اين غار چاه هاي بسيار و دره هاي خطرناک و لغزنده اي وجود دارد، بنابراين براي بازديد از آن حتماً بايد از وسايل غارنوردي و کوه نوردي استفاده کرد. براي رسيدن به دهانه غار، ابتدا از بستر رودخانه اي که از کوه هاي شمالي شاه نشين سرچشمه مي گيرد و از ميان درختان سرسبز زيتون و انجير بايد گذشت و به سوي ارتفاعات شمالي پيش رفت تا در نزديکي قله کوه خرمنه سر، دهانه مشبک و پنجره مانند وسيع غار را ديد. غار گلجيک : اين غار در 35 کيلومتري جنوب غربي شهرستان زنجان، در ارتفاعات مشرف به روستاي حاج آرش، از توابع شهرستان زنجان واقع شده است. اين غار عظيم که به طور طبيعي از فرسايش سنگ هاي آهکي موجود در آن به وجود آمده است، با داشتن آب و هواي مناسب، پناهگاه و مسکن انسان هاي دوران پيش از تاريخ بوده است. منطقه حفاظت شده انگوران : منطقه انگوران که مساحت آن نزديک به 111 هزار هکتار است، از سال 1350 منطقه حفاظت شده اعلام شده است. اماکن زيارتي و مذهبي مسجد جامع زنجان : مسجد و مدرسه جامع زنجان معروف به مسجد سيد، درقلب بافت تاريخي و قديمي شهر قرار گرفته است. اين مسجد از ضلع غربي با بازار قيصريه, از ضلع شرقي از راه کوچه مسجد سيد و از سمت شمال با خيابان شاه و سبزه ميدان در ارتباط است. مجموعه مسجد و مدرسه سيد توسط عبدالله ميرزا دارا، پسر يازدهم فتحعلي شاه قاجار، در هنگام حکمراني در زنجان و به سال 1242 هجري قمري احداث گرديده است. مسجد ميرزايي : مسجد ميرزايي در مجموعه بازار پايين قرار گرفته است و قديمي ترين بناي مذهبي پابرجاي شهر زنجان است. اين بنا، احتمالاً در حد فاصل اواخر دوره صفويه تا اوايل دوره قاجار ساخته شده است. مسجد ميرزايي از دو بخش تشکيل يافته است: بخش نخست معروف به شبستان قديم و بخش دوم مسجد جديدي است که تقليد ناقصي از مسجد چهار ايواني را به نمايش مي گذارد و از عناصر مسجد چهار ايواني، فقط صحن مرکزي، ايوان هاي چهارگانه، حجره هاي طلاب، وضوخانه، شبستان زنانه و مردانه آن قرار دارد. مسجد قلاير : روستاي قلاير در 52 کيلومتري جنوب زنجان قرار گرفته است. دراين روستا، آثاري از قلعه زيبايي در بالاي کوه مشرف به روستا ديده مي شود. در دامنه غربي اين ارتفاعات، تل تاريخي مسجد جامع قلاير قرار گرفته است.با کاوش هاي باستان شناسي که در اين تل تاريخي انجام گرفت، مجموعه بسيار ارزشمندي از دل خاک نمايان شد. اين مجموعه از يک مسجد و يک خانقاه که احتمالاً بقعه نيز مي باشد، تشکيل شده است. | 
